Een groot publiek beleefde vrijdagavond in de Schildkerk een groots concert door Oratoriumvereniging Hosanna. Les sept paroles du Christ en croix van César Franck, ingeleid door Cantique de Jean Racine van Fauré en Verleih uns Frieden van Mendelssohn. Niet direct de gemakkelijkste muziek, maar wat geweldig dat dirigent Jacco Camphens dit gewoon toch doet met zijn koor en dat juist in deze tijd van het jaar.
De bijzondere, gewijde sfeer is er al bij de eerste maten van Cantique de Jean Racine. Ik was meteen verkocht bij deze gevoelige lofzang door koor met Simon Velthuis op cello en de Enschedese stadsorganist Gijs van Schoonhoven op harmonium, die de ondankbare taak had de zieke Dick Sanderman te vervangen. Daarna het gebed om vrede van Maarten Luther in een mooie compositie van Mendelssohn.
Wonderlijk
Als je blanco ondergedompeld wordt in zo’n uitvoering, weet je echt niet wat je overkomt. Drie topsolisten: sopraan Marleen Everink, de krachtige bas-bariton Martijn Sanders en tenor Thomas de Bruijn met zeer wendbare stem. Een lust voor het oor en dan komt daar de inhoud van de gezongen teksten nog bij. Het melancholieke geluid van de cello, de sprankelende muziek van harpiste Judith Jamin en het harmonium veroorzaken een wonderlijk kader waarbinnen van alles gebeurt.
Latijn
Het is al een kunstwerk om de zeven kruiswoorden van Christus op muziek te zetten. En dan ook nog zódanig dat de inhoud niet verbleekt, niet afleidt van de kern, maar juist versterkt. Les sept paroles du Christ en croix van César Franck worden niet in het Frans maar in het Latijn gezongen. Ook dat draagt bij aan de serene sfeer. Solisten en koor waren in deze taal overigens uitstekend te volgen.
Barmhartigheid
De sopraan Marleen Everink opent met de proloog. Vervolgens komt het eerste kruiswoord: “Vader vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen.” Het koor maakt de verontwaardiging tastbaar als de zangers vaststellen dat Christus met de misdadigers is gerekend. Maar de grenzeloze barmhartigheid voor en het mededogen van de gekruisigde met de soldaten die het vonnis voltrekken spoelt daarover heen.
Eerbied
Daarna creëren tenor en bas-bariton grote eerbied bij de vraag van de misdadiger aan Christus om hem niet te vergeten, waarna het verlossende antwoord komt van Christus dat deze misdadiger “vandaag nog'” met Hem in het paradijs zal zijn. Bas-bariton Martijn Sanders heeft een krachtig stemgeluid en tenor Thomas de Bruijn een stem van elastiek die hij volledig onder controle heeft bij het rekken en krimpen, wat heerlijke effecten oproept. Bij kruiswoord drie “Vrouw zie uw zoon” komen bas-bariton, koor en tenor én de harp volledig tot hun recht. Een rijkdom aan klanken en indrukken schilderen de bedroefde moeder Maria af die haar zoon ziet lijden en sterven. Hoe krijg je het gecomponeerd? Maar ook: hoe krijg je het uitgevoerd? Woorden schieten tekort bij deze formidabele optelsom van klank en inhoud.
Verlatenheid
De grootste verlatenheid die de gekruisigde uitdrukt met “Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten” wordt door het koor trefzeker verbeeld. Ronduit intrigerend is de uitvoering van het vijfde kruiswoord: “Mij dorst!” Bas-bariton Martijn Sanders begint met “Sitio!” en vertelt daarna dat de gekruisigde wijn met gal gemengd te drinken krijgt van de soldaten die hem spottend toevoegen: “Als jij de koning van de Joden bent, red dan jezelf.” Daarna neemt het koor het over met de klaagzang “Mijn volk, wat heb ik u gedaan?” Het einde loopt uit op de twee laatste kruiswoorden: “Het is volbracht.” En “Vader in Uw handen beveel ik mijn geest.” Een heerlijk uitgeleide dat je meeneemt naar hogere sferen en stiekem doet verlangen dat het nog niet afgelopen is. Het verzoek van het koor om niet te applaudisseren en het koor dat in stilte de kerk verlaat is een gouden zet. Het publiek weet waar het aan toe is en kan de gewijde sfeer meenemen naar huis.
Drukwind
Het Franse drukwindharmonium van Debain is een bijzonder instrument. In tegenstelling tot een gewoon zuigwindharmonium, produceert de Debain een krachtig geluid. Om die reden was het dan ook afgedekt met de hoes van de harp. Dirigent Jacco Camphens stelt hoge eisen aan zangers en instumentalisten. De timing luistert heel nauw. op enig moment slaat hij af en moeten organist en koor overnieuw beginnen. De ingreep was weliswaar terecht, maar ik had wel een beetje te doen met de hyper geconcentreerd spelende Gijs van Schoonhoven. Ga er maar aanstaan: een week van tevoren de harmoniumpartij krijgen en dan voor een volle kerk spelen. Bij een rijexamen ben je met één ingreep gezakt, maar Van Schoonhoven is voor mij met glans geslaagd.
Herhaling
Hosanna, solisten en instrumentalisten verzorgden een geweldig concert. Kort van duur maar rijk van inhoud op alle onderdelen. Niet eenvoudig, maar overtuigend en toegankelijk gebracht. Ik wil er nog veel meer van horen. Van mij mag het volgend jaar zó weer worden uitgevoerd door deze oratoriumvereniging waar de stad trots op kan zijn.
Gerrit Dannenberg
Een talrijk publiek kreeg vrijdagavond in de Dionysiuskerk een pittig concert voorgeschoteld. Oratoriumvereniging Hosanna onder leiding van Jacco Camphens voerde “Ein deutsches Requiem” van Johannes Brahms uit. Een dodenmis voor de levenden, zo kan het werk voor koor, solisten en symfonieorkest misschien wel het beste getypeerd worden. Rijke inhouden gekleed in stijlvolle muzikale gewaden. Ook voor de uitvoerenden een uitdaging, maar die werd met glans tot een goed einde gebracht.
Sereen
Het koor begint sereen met “zalig zijn die treuren”. Maar overtuigend volgt daarop dat de mensen die “met tranen zaaien” niet hoeven te wanhopen, want ze zullen immers terugkomen met gejuich. Dan komt het tweede deel dat Het Van Wassenaer Consort muzikaal in een wat onheilspellend karakter zet. “Want alle vlees is als gras” dat verdort en bloemen vallen af. Daar lijkt geen kruid tegen gewassen, maar dan komen de woorden van Petrus en Jesaja: “Maar het Woord van de Heere blijft tot in eeuwigheid en eeuwige blijdschap zal op hun hoofd zijn.”
Welluidend
In deel 3 klinkt de bariton Jan Willem van der Hagen. Met zijn stevige stem is hij uitstekend te verstaan. Psalm 39 en een spreuk van de wijze koning Salomo klinken geweldig. De solist neemt het voortouw en het koor herhaalt uiterst welluidend. In deel 4 zingt het koor Psalm 84: ” Hoe lieflijk zijn Uw woningen, Heere van de legermachten.” Een onderdeel dat je letterlijk en figuurlijk naar hogere sferen voert.
Volume
Sopraan Margreet Rietveld heeft een krachtige stem waarmee ze hoog kan zingen en veel volume maken. Het samenspel tussen koor en sopraan verloopt vlekkeloos, maar hoogte en volume van de solist gaan wel wat ten koste van de verstaanbaarheid. Overigens waren meer onderdelen van het koor soms moeilijk te volgen, zelfs met het tekstboek vol bekende woorden op schoot.
Indringend
Deel 6 voor bariton en koor krijgt een indringende uitvoering. Als je dat zó overtuigend te horen krijgt, moet je wel geloven dat ons aardse bestaan maar tijdelijk is. Gelukkig klinken daarna de spectaculaire vragen: “Dood, waar is uw prikkel? Hel waar is uw overwinning?” En dat gaat dan naadloos over in de woorden van Openbaring 4: “U bent het waard Heere, te ontvangen de eer, heerlijkheid en kracht.”
Stilte
Het slot is heerlijke muziek met de bemoedigende woorden: zalig zijn de doden die in de Heere sterven. Komend uit de zandwoestijn van het leven mogen ze rusten van al hun aardse inspanningen en hun goede werken gaan met hen mee. Zo’n uitgeleide zet aan tot nadenken en overdenken. Dat deed het publiek ook, want het duurde geruime tijd voordat de gewijde stilte na de laatste maten werd verbroken door een verdiende, staande ovatie. Hier kun je na de uitvoeringsavond nog een hele tijd mee vooruit. Ik had het niet graag willen missen.
Gerrit Dannenberg
